Wirusologia

Poniższy tekst ma na celu zaznajomienie Państwa z tematem przetaczania obcej krwi pełnej i jej preparatów a co za tym idzie związanego z tym ryzyka, ewentualnych skutków ubocznych i powikłań.

Czy istnieje niebezpieczeństwo zakażenia pacjenta drogą krwiopochodną, czyli w czasie przetaczenia krwi lub jej składników?

Dawcy krwi podlegają starannej selekcji oraz bardzo dokładnej kontroli zdrowotnej. Ponadto pobrana krew podlega całemu szeregowi testów kontrolnych mających na celu wykluczenie możliwości infekcji. Każdy preparat zawierający składniki krwi (osocze, koncentraty czynników krzepnięcia) zostaje poddany postępowaniu mającemu na celu inaktywację ewentualnych czynników infekcyjnych (głównie wirusów). Niestety nie ma możliwości zastosowania tego postępowania w przypadku pełnej krwi bądź preparatów zawierających ciałka krwi gdyż uległyby one zniszczeniu.

Pomimo tego u każdego biorcy krwi lub preparatów krwiopochodnych istnieje niewielkie, wręcz minimalne ryzyko infekcji związanej z przetaczaniem krwi. Ryzyko infekcji jest związane głównie z faktem braku możliwości wykrycia zakażenia we wczesnych jej stadiach u dawców. Od momentu zakażenia musi upłynąć pewien okres czasu nim w organizmie dawcy będzie możliwe oznaczenie przeciwciał świadczących o tejże infekcji.

Jakie czynniki są odpowiedzialne za przeniesienie się zakażenia w czasie transfuzji?

Głównymi czynnikami zakaźnymi odpowiedzialnymi za przenoszenia infekcji podczas przetaczania krwi są wirusy. Zalicza się do nich: wirus zapalenia wątroby (WZW A, B, C, D); wirus cytomegalii- CMV oraz wirusy HIV. Ponadto należy się liczyć z możliwością infekcji dotąd nieznanymi czynnikami zakaźnymi.

Jakie powikłania oraz efekty uboczne mogą wystąpić w czasie przetaczania?

Nie ma postępowania medycznego, które byłoby w pełni wolne od ryzyka.
Stan zdrowia, wiek oraz tryb życia mają również wpływ na to ryzyko. Dla każdego postępowania medycznego należy rozróżnić efekty uboczne, powikłania oraz określić które są charakterystyczne dla danego postępowania.

Efekty uboczne oraz powikłania mogące wystąpić w czasie lub po przetoczeniu krwi:

- krwiaki oraz infekcje związane z zakłuciem naczyń, wenflonem, cewnikiem;
- zakrzepy, zatory oraz miejscowe reakcje zapalne nakłutych tkanek;
- zaburzenia czucia w obszarze nakłucia związane z uszkodzeniem nerwów skórnych;
- bardzo rzadko dochodzi do słabych reakcji alergicznych (wysypka na skórze, zaczerwienienie) skóry) oraz wystąpienia gorączki w przypadku niezgodności krwi pomimo wykonanej uprzednio próby zgodności (próba krzyżowa). Może mieć to również związek z nadwrażliwości na substancje zapobiegające krzepnięciu oraz stabilizatory zawarte w preparatach krwi.

Wszystkie wymienione powyżej zaburzenia są niegroźne dla życia, ustępują same lub mogą być łatwo usunięte.

Poważne efekty uboczne oraz ciężkie powikłania:

• Bardzo rzadko może dojść do infekcji wirusowej związanej z przeniesieniem wirusa od dawcy krwi pomimo wykonania testów na obecność wirusa i ponownego sprawdzenia pobranej krwi, najczęstszymi (1:40 000-200 000 przetoczeń) są infekcje wirusem zapalenia wątroby (infekcja może w konsekwencji prowadzić do zapalenia wątroby, marskości lub nowotworu), wyjątkowo rzadko (1:2-3 miliony prztoczeń) dochodzi do zakażenia wirusem HIV wywołującym AIDS.
• Wyjątkowo rzadko może dojść do ciężkich reakcji nadwrażliwości, przebiegających z zapaścią krążeniowo-oddechową.
• Bardzo rzadko może dojść do immunizacji (uczulenia) biorcy na przetaczane komórki krwi i osocze, prowadzi to do reakcji nietolerancji w trakcie kolejnego przetaczania krwi bądź preparatów krwiopochodnych ze względu na wytworzenie przeciwciał przeciwko składnikom krwi.
• Bardzo rzadko może dojść do rozpadu krwinek czerwonych (hemoliza) przebiegającym z zapaścią krążeniową, zaburzeniami funkcji wątroby i nerek oraz do krwawienia w trakcie transfuzji bądź w kilka dni po jej zakończeniu.
• Bardzo rzadko może dojść do infekcji bakteryjnej biorcy spowodowanej zwykle zainfekowaniem preparatu krwi w czasie przechowywania, prowadzi to do zagrażającego życiu rozmnażania się bakterii w krwi czyli sepsy.
• Przeprowadzane często, przez długi okres czasu i w dużych objętościach transfuzje krwinek czerwonych prowadzą do odkładania się żelaza w wątrobie oraz uszkodzenia jej funkcji.
• Wyjątkowo rzadko może dochodzić do zakrzepów i zatorów w naczyniach serca i płuc kiedy przetaczane są preparaty wspierające układ krzepnięcia krwi (np. preparaty osoczowych czynników krzepnięcia).
• Ze względu na wyżej omówione ryzyko związane z transfuzją konieczne jest potwierdzenie zgody pacjenta na przetaczanie krwi i preparatów krwiopochodnych.
  Pacjent ma prawo odmówić zgody na transfuzję. Należy jednak pamiętać ze przetoczenie krwi często jest zabiegiem ratującym życie, pacjent musi być więc w pełni świadom pełnych konsekwencji takiej odmowy. Jeżeli macie Państwo jeszcze jakiekolwiek pytania związane z przetaczaniem krwi możecie Państwo wyjaśnić je w czasie rozmowy ze swoim lekarzem prowadzącym