Wirusologia

1 grudnia już po raz 23. obchodzony będzie Światowy Dzień AIDS. Problem AIDS – wbrew wielu stereotypom – może dotyczyć każdego z nas. W ostatnim dziesięcioleciu drastycznie wzrosła liczba zakażeń drogą kontaktów seksualnych, przeważając nad zakażeniami wynikającymi z przyjmowania narkotyków poprzez iniekcję. Najczęściej winny jest przypadkowy seks bez użycia jakichkolwiek zabezpieczeń. Świadomość zakażenia oraz jego skutków to właśnie najważniejsze cele Światowego Dnia AIDS.

Na ryzyko zakażenia HIV narażony był, jest, lub może być każdy, kto miał, ma lub będzie miał kontakty seksualne bez zabezpieczenia, bądź kontakt z zakażoną krwią.   Uświadomienie sytuacji, w których mogło dojść do zakażenia to pierwszy krok do właściwej diagnostyki. Według danych Krajowego Centrum ds. AIDS liczba osób zakażonych HIV w Polsce sięga 25-35 tys. Od 1998 roku, w którym rozpoczęto w naszym kraju diagnostykę zakażenia HIV, odnotowano ponad 14 tysięcy przypadków zakażeń HIV. Oznacza to, że około 20 tys. Polaków nie wie, że jest zakażonych. Codziennie średnio 3 osoby w Polsce dowiadują się o swoim zakażeniu.  AIDS (Zespół Nabytego Niedoboru Odporności) jest końcowym stadium zakażenia HIV, charakteryzującym się niską liczbą  limfocytów CD4 – komórek układu odpornościowego niszczonych przez HIV.  Skutkiem obniżenia odporności jest występowanie chorób inwazyjnych (tzw. zakażeń oportunistycznych) i/lub nowotworów, które mogą doprowadzić do śmierci pacjenta.

Mimo, że z roku na rok wzrasta świadomość Polaków w zakresie zagrożenia HIV/AIDS, eksperci z Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – Państwowego Zakładu Higieny przewidują, że w 2011 roku po raz pierwszy liczba Polaków z nowo rozpoznanym zakażeniem   HIV może przekroczyć 1000 osób.  Dlatego niezbędne jest realizowanie kolejnych kampanii, które przekażą merytoryczną wiedzę na temat możliwości ochrony przed zakażeniem i metod ograniczenia epidemii.

Jedną z takich inicjatyw jest Program SHE, pierwszy w historii europejski program wzajemnej pomocy, którego zadaniem jest  stworzenie społeczności „silnych, świadomych swoich praw, seropozytywnych kobiet (ang. Strong, HIV-positive, Empowered women – w skrócie SHE) oraz poprawa jakości życia kobiet zakażonych HIV. Szczegółowe informacje dotyczące projektu zostaną zaprezentowane podczas jednej z sesji w ramach konferencji organizowanej przez Polską Fundację Pomocy Humanitarnej RES HUMANAE, która odbędzie się w dniach 1-2 grudnia 2011 roku w warszawskim Hotelu Marriott.

Program SHE (Strong, HIV Positive, Empowered Women) został zainicjowany 19 lipca 2011 roku w Rzymie podczas konferencji IAS poświęconej patogenezie, leczeniu
i zapobieganiu zakażeniom HIV. Projekt SHE, opierający się na modelu wzajemnej pomocy kobiet zakażonych HIV, został opracowany przez niezależny komitet doradczy, w skład którego wchodziły kobiety osobiście dotknięte problemem HIV oraz eksperci z zakresu leczenia chorób zakaźnych. Patronat nad Programem SHE w Polsce objęło Krajowe Centrum ds. AIDS, a za jego realizację w naszym kraju odpowiada Fundacja Edukacji Społecznej. Projekt SHE sfinansowany został przez firmę Bristol-Myers Squibb.

Podstawowym założeniem Programu SHE jest wzmocnienie pozycji kobiet zakażonych HIV w celu poprawy jakości ich życia. Program w szczególny sposób kładzie nacisk na naukę prowadzenia skutecznego i pozytywnego dialogu z instytucjami opieki zdrowotnej, a także pomoc w stawianiu czoła wyzwaniom dnia codziennego, związanym z ujawnieniem faktu zakażenia, czy uzyskaniem specjalistycznej opieki zdrowotnej.

W ramach programu SHE, w 2012 roku w kilku miastach Polski odbędą się warsztaty dla kobiet zakażonych HIV. Warsztaty te będą okazją dla innych kobiet i dziewcząt do podzielenia się doświadczeniami życia z HIV. Edukatorki programu SHE prowadzące warsztaty, będące zarazem pacjentkami, stanowią model dający innym kobietom zakażonym HIV inspirację do działania. Badania wykazały bowiem, że informacje pochodzące od osób przeżywających podobne doświadczenia życiowe, odbierane są jako bardziej wiarygodne i godne zaufania.  Dodatkowo, każda uczestniczka warsztatów otrzyma Poradnik SHE opracowany przez osoby żyjące z HIV.

Niestety, zakażenie HIV, mimo istniejących i powszechnie dostępnych testów diagnostycznych, jest wciąż wykrywane w zaawansowanym stadium, na etapie objawowego zakażenia HIV lub   AIDS.   Wczesnej diagnostyce nie sprzyja wieloletni, bezobjawowy przebieg infekcji – zwykle rozpoznawana jest ona przypadkowo, często dopiero po wielu latach od momentu zakażenia. Większość zakażonych osób nie zdaje sobie sprawy ze swojej choroby, ponieważ przez wiele lat nie ma objawów, a także dlatego, że ze względu na brak kompleksowej wiedzy na temat dróg przenoszenia się wirusa, nie podejrzewa, że mogła być nim zagrożona.

W Polsce diagnostyka zakażenia HIV odbywa się między innymi poprzez sieć tzw. Punktów Konsultacyjno-Diagnostycznych (PKD), w których bezpłatnie, anonimowo można wykonać test w kierunku zakażenia HIV.  W PKD zapewniona zostaje także dalsza diagnostyka, pomoc i wsparcie. Wiedza o zakażeniu jest bardzo ważna dla osoby zakażonej – umożliwia objęcie  opieką specjalistyczną,  monitorowanie przebiegu  zakażenia i korzystanie – jeżeli jest to konieczne z leczenia antyretrowirusowego, które wpływa na jakość i długość życia osoby z HIV. Ponadto, wiedza o zakażeniu HIV pozwala na graniczenie przeniesienia zakażenia na inne osoby poprzez unikanie sytuacji ryzykownych. Zakażenie HIV jest w tej chwili zakażeniem przewlekłym i kontrolowanym pod warunkiem, że się o nim wie. Dlatego warto się zbadać i być świadomym zakażenia.

Od ponad 20 lat data 1 grudnia istnieje w społecznej świadomości jako Światowy Dzień AIDS. Święto zainaugurowane w 1988 roku przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) stało się symbolem walki z jednym z największych współczesnych zagrożeń cywilizacyjnych. W tym dniu na całym świecie organizowane są konferencje, sympozja, happeningi oraz akcje edukacyjne podejmujące tematykę HIV/AIDS. Tradycją jest zapalanie zniczy i świec upamiętniających osoby, które zmarły na AIDS. Od lat popularnym symbolem solidarności z osobami zakażonymi HIV jest czerwona wstążka.

Bibliografia:

1. http://www.rynekzdrowia.pl/Uslugi-medyczne/Eksperci-wzrost-nowych-zakazen-wirusem-HIV-w-Polsce,113172,8.html
2. http://www.rynekzdrowia.pl/Uslugi-medyczne/Eksperci-wzrost-nowych-zakazen-wirusem-HIV-w-Polsce,113172,8.html
3. Van Uden-Kraan i wsp. Quality Health Resources. 2008. 18;405-417